Op de hoesfoto van Entangled zien we zangeres Monica Akihary en gitarist Niels Brouwer samen de zevensnarige klassieke gitaar bespelen. Ze staan zo dicht op elkaar dat het lijkt alsof ze één lichaam geworden zijn. Brouwer draagt een zonnebril, Akihary heeft haar ogen dicht. Toch hebben we een idee waar ze naar kijken, vermoedelijk is hun blik naar binnen gericht. Naar aanleiding van het verschijnen van Entangled sprak Jazzism-medewerker Mischa Andriessen met Boi Akih over het complexe proces dat samen improviseren is en over verweven zijn.

Wie Roy Hargrove ooit op North Sea Jazz meemaakte, zag hem zelden maar één keer. Hij speelde zijn eigen concert, dook onaangekondigd op bij collega’s, luisterde achter het podium naar andere bands en eindigde de nacht steevast in een jamsessie. Voor Hargrove bestond er geen verschil tussen het hoofdprogramma en een kleinere zaal. Muziek was een gesprek waaraan hij altijd deelnam.

Het maakt de terugkeer van Roy Hargrove’s The RH Factor op de 50ste editie van North Sea Jazz meer dan een nostalgische reünie. Een aantal belangrijke voormalige leden – Bobby Sparks (toetsen), Renee Neufville (zang/toetsen), Keith Anderson (sax), Reggie Washington (bas) en Willie Jones III (drums) – nam het initiatief vol enthousiasme ter hand.

De trompettist als naamgever is zelf niet te vervangen, maar deze groep muzikanten brengt zijn muziek terug. Want met The RH Factor liet Hargrove begin deze eeuw horen dat jazz, hiphop, neo-soul, r&b en funk niet tegenover elkaar stonden, maar elkaars natuurlijke bondgenoten waren. Hard Groove (2003) en Distractions (2006) bewijzen dat lang voordat genregrenzen begonnen te vervagen, Hargrove ze al negeerde.

Sinds zijn debuut bij Blue Note ontwikkelde de Zuid-Afrikaanse pianist, componist en filosoof Makhathini zich tot een kunstenaar die jazz niet beschouwt als een verzameling stijlen of technieken, maar als een spirituele praktijk waarin muziek, geschiedenis, filosofie en ritueel onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Tijdens ons video-interview komt echter eerst zijn grote inspirator Abdullah Ibrahim ter sprake. De legendarische Zuid-Afrikaanse pianist is namelijk enkele dagen voor het gesprek met Makhathini plaatsvindt, op 91-jarige leeftijd overleden.
‘Ik hoorde het nieuws via journalisten die een bericht op mijn telefoon hadden achtergelaten’, vertelt hij. ‘Plotseling werd ik gebeld door de radio, televisie en kranten. Ik kon er op dat moment eenvoudigweg nog niet over praten. Ik heb alle interviews twee dagen uitgesteld omdat ik eerst zelf moest bevatten wat er was gebeurd.’

Wie er nu met open oren naar luistert, hoort een tweevoudige boodschap. Het concert moest bewijzen dat Goodmans muziek (mede) thuishoorde in de concertzaal, maar tegelijkertijd moest het een eerbetoon vormen aan zijn zwarte voorgangers. En dat laatste blijkt te gelden voor bijna elk programmaonderdeel. Het begint al met het openingsstuk: niet Goodmans gebruikelijke tune Let’s Dance (ook minder toepasselijk in Carnegie Hall), maar Don’t Be That Way, oorspronkelijk geschreven voor de band van de zwarte drummer Chick Webb, het grote idool van Goodmans drummer Gene Krupa. Meteen daarna hommages aan twee andere zwarte big band-leiders: Sometimes I’m Happy (gearrangeerd door Fletcher Henderson, die veel scores aan Goodman leverde), en One O’Clock Jump (de hit van Count Basie, die in de coulissen meeluisterde).

Goodman vond het in 1938 al tijd om terug te blikken op twintig jaar jazzgeschiedenis, met vier korte impressies van onder anderen kornettist Bix Beiderbecke (I’m Coming Virginia) en natuurlijk Louis Armstrong (Shine, nagespeeld door Goodmans spektakeltrompettist Harry James). Duke Ellington mocht uiteraard ook niet ontbreken. Voor diens Blue Reverie had Goodman drie prominente Ellingtonians als gastsolist geëngageerd: Johnny Hodges, Harry Carney en Cootie Williams.

De combinatie van zwarte en witte musici op één podium ging nog verder in de ruim 16 minuten lange jam-sessie op het Fats Waller-thema Honeysuckle Rose. Count Basie zat nu achter de piano, samen met zijn bandleden Lester Young, Buck Clayton, gitarist Freddie Green en bassist Walter Page. Ook Johnny Hodges en Harry Carney deden weer mee, en van de Goodman-band stonden nu alleen nog Harry James, trombonist Vernon Brown, Gene Krupa en de leider zelf op het podium.

Lang voordat Braziliaanse muziek in Nederland een vanzelfsprekend onderdeel werd van de jazz- en wereldmuziekscene, stond Koning er al middenin. Rita Reys vertolkte de bossanova weliswaar eerder, maar deed dat in het Engels. Koning bracht het genre in zijn authentieke vorm, door in het Portugees te zingen.

In 1980 richtte ze samen met toetsenist Peter Schön de groep Batida op. De band maakte destijds furore met originele composities en de vermenging van jazzimprovisatie met de polyritmiek van de Braziliaanse genres. Dit vormde het DNA van Batida. De groep bracht drie albums uit, waaronder het geliefde Terra Do Sul (1987). Batida betekende voor Koning een doorbraak die haar verdere internationale carrière op een hoger plan bracht.

‘Als Louis Armstrong mijn vader is, dan is Miles mijn moeder.’ Het is een van de meest geciteerde uitspraken van trompettist en verhalenverteller Michael Varekamp. In het kader van de 100ste geboortedag van Miles Davis trekt hij de theaters en festivals langs met zijn programma Miles! 100 Years.

Daarnaast verschijnt een album met eigen werk geïnspireerd op Davis en de archetypen die hij belichaamde, want Miles verwees veelvuldig naar zichzelf als ‘Pimp’, ‘Lover’ en ‘Fighter’. Deze en andere personages vormen het uitgangspunt voor een doorgecomponeerde suite onder de titel Portraits Of Miles.

Volgens hem is de zoektocht naar de juiste muzikanten het allermoeilijkst. ‘Voor elk project heb ik tegenwoordig andere muzikanten. Natuurlijk maak ik het mijzelf moeilijk, maar dit is wel de manier waarop ik wil werken. Zo wilde ik voor dit project absoluut Daryl (Johns, red.) in de band hebben. Hij is echt een fantastische muzikant, die qua niveau zo kan aansluiten bij de groten uit de geschiedenis van de jazz.’

Metheny geeft aan dat hij gek is van muzikanten die met één noot je hart kunnen raken. ‘Miles kon dat, Stan Getz kon dat, Wes Montgomery kon dat… Maar later ook Steve Swallow en Michael Brecker. Ik zoek muzikanten die naast een hoop techniek ook diepte in hun spel kunnen brengen. Dat hadden de songs op mijn nieuwe album nodig.’

Daar zit een verhaal achter. Wat we speelden op A Tribute To Jack Johnson had eigenlijk niet gespeeld moeten worden. We hadden de avond ervoor een repetitie. Miles’ repetities waren grijze gebieden. Hij vertelde nooit iemand wat ze moesten spelen, helemaal niks. Hij zei hooguit: ‘Dat is een lekkere groove, onthoud het, die moeten we spelen.’ Meer niet. Vervolgens vergat ik het natuurlijk en speelde iets anders, maar dan zei Miles: ‘Dat is niet wat je gisteren speelde, maar dit bevalt me ook.’ Er was vrijheid, omdat Miles respect had voor ons. Hij wist dat hij ons respect terugkreeg door gewoon in zijn schaduw te zijn, en een simpel ‘ja’ of een knikje als aanwijzing te krijgen. Dat was genoeg, hij had weinig woorden nodig. Wat van belang was wat je speelde. Hij zei nooit: ‘Nee, dit werkt niet.’ Daarom wisten we dat we goed zaten.’

De energieke New Yorkse muzikant brengt begin juni haar derde album We Dream uit. Na Pursuance (2020), waarmee ze John en Alice Coltrane eerde, en Phoenix (2023), haar comeback na een auto-ongeluk. Op al haar albums spelen gastmuzikanten mee, waardoor de line-up leest als de Who’s who van de hedendaagse jazz. In een eerder interview liet ze Jazzism weten dat het hard werken was om al die muzikanten zover te krijgen dat ze meededen. Dat was voordat ze naam maakte en een Grammy ontving. Dat moet nu voor We Dream toch gemakkelijker zijn geworden?

‘Het idee achter de gastartiesten op We Dream was niet om bekende namen te strikken. Ze hebben allemaal een vernieuwende kwaliteit en veranderen de muziek op hun instrument, vooral live. Ik wilde mensen samenbrengen die dat niet alleen muzikaal doen, maar ook via organisaties, door andere muzikanten te begeleiden en andere culturen te onderzoeken. Chief Adjuah (voorheen bekend als Christian Scott) doet dat allemaal en bouwt zijn eigen instrumenten. Er is geen tweede Chief. Geen tweede Terence Blanchard. Hiromi brengt de Japanese cultuur naar de Amerikaanse muziek. Bilal staat bekend om neo-soul, maar hij is ook een jazzzanger. Tank is meer een r&b-artiest, maar poëzie is een van de fundamenten van hiphop en van onze muziek. Ik wilde laten zien hoe al deze mensen hun eigen ding doen, hoe ze op hun eigen manier improviseren. En hoe dat direct verbonden is met jazz en met de toekomst ervan.’

Wat vooral opvalt is Millars oprechte passie voor songwriting en haar sterke verbondenheid met emoties, natuur en menselijke relaties. Dat werd duidelijk tijdens het gesprek met de 38-jarige zangeres uit Manchester. Terwijl ze in haar studio annex werkkamer een shagje draait, vertelt Millar dat ze al op jonge leeftijd liedjes en gedichten schreef. Ze toont een blauw schriftje dat ze zorgvuldig bewaart.