De eerste try‑outs van zangeres Josee Koning voor haar nieuwe programma, gewijd aan Sérgio Mendes, vinden momenteel plaats. Tegelijkertijd verscheen de liveversie van haar laatste studioalbum: 'Doce Presença, Live in Amsterdam'. Terugblik op een carrière die ruim vier decennia omspant.
Tekst: Monica Rijpma | Foto’s: Sydney Korsse
Lang voordat Braziliaanse muziek in Nederland een vanzelfsprekend onderdeel werd van de jazz- en wereldmuziekscene, stond Koning er al middenin. Rita Reys vertolkte de bossanova weliswaar eerder, maar deed dat in het Engels. Koning bracht het genre in zijn authentieke vorm, door in het Portugees te zingen.
In 1980 richtte ze samen met toetsenist Peter Schön de groep Batida op. De band maakte destijds furore met originele composities en de vermenging van jazzimprovisatie met de polyritmiek van de Braziliaanse genres. Dit vormde het DNA van Batida. De groep bracht drie albums uit, waaronder het geliefde Terra Do Sul (1987). Batida betekende voor Koning een doorbraak die haar verdere internationale carrière op een hoger plan bracht.
Van muziek in het leven naar een leven in muziek
Koning groeide op in een gezin waar muziek vanzelfsprekend was. Ze speelde gitaar en zong. Zonder ooit te bedenken dat het haar beroep zou worden, bleek haar passie te groot om het bij een hobby te laten. Ze volgde lessen, trad op met jazzcombo’s en ze ontwikkelde zich snel. Tegelijkertijd moest er brood op de plank komen. Ze werkte als stewardess bij KLM en werd een periode gestationeerd in Rio de Janeiro. Daar kwam haar liefde voor de Braziliaanse taal en muziek in een stroomversnelling.
Terug in Nederland besloot Koning naar het conservatorium te gaan. Ze studeerde Schoolmuziek en begon in het Portugees te zingen, wat destijds uitzonderlijk was. Toen Batida vanaf 1980 succes kreeg, vroeg het Hilversums Conservatorium haar om les te komen geven. Omdat ze zichzelf nog niet voldoende ‘on par’ vond, ging Koning eerst met een onderzoeksbeurs onder de arm naar Rio om ter plekke te studeren.
Universiteit van de straat
In Rio volgde ze een plan dat privélessen combineerde met wat zij de ‘universiteit van de straat’ noemt: ‘De muziek van de straat en in de wijken is hoe je samba en bossanova leert zoals ze bedoeld zijn. Dankzij een succesvol reisverslag kreeg ze hierna een volledige beurs, waardoor ze haar kennis kon verdiepen om die daarna in Nederland uit te dragen.
Toen de afdeling Wereldmuziek in Rotterdam werd opgericht, was het geen verrassing dat Koning ook daar werd gevraagd. In totaal gaf ze zo’n 25 jaar les in Hilversum, Rotterdam en Amsterdam. Naast haar lessen en masterclasses waarbij ze haar Braziliaanse contacten kon uitnodigen, werkte ze ook bij Stichting Schoolconcerten. Daarmee zette ze het genre stevig op de kaart in Nederland en werd ze een van de meest herkenbare stemmen van het Braziliaanse repertoire in Nederland en Europa.
Internationale ontmoetingen en muzikale vriendschappen
Een cruciaal keerpunt in haar solocarrière kwam door haar ontmoeting met Antônio Carlos Jobim, mogelijk gemaakt door de bekende tv-persoonlijkheid Tineke de Nooij. Dat was het echte beginpunt.
Een andere Braziliaanse muzikale grootheid, Dori Caymmi, kwam op haar pad en hij produceerde haar album gewijd aan Jobim. Via Toots Thielemans ontmoette ze Ivan Lins, met wie ze meteen een klik had. Dit leidde tot een langdurige artistieke en ook vriendschappelijke band. Ze traden samen op tijdens North Sea Jazz, hij werkte mee aan meerdere albums en produceerde in 2022 haar album Doce Presença, opgenomen in Lissabon. De liveversie, opgenomen in het Bimhuis met Lins als medemuzikant, is nu dus beschikbaar op de streamingdiensten – inclusief zeven videoregistraties.
Goed voor zichzelf zorgen
Haar carrière bracht Koning naar Los Angeles, Rio de Janeiro en vele Europese podia, en ze bleef steeds trouw aan haar eigen koers. Ze maakte onder meer een hommagealbum aan haar ex‑man Lennaert Nijgh, na zijn overlijden. Daarbij zingt ze zijn Nederlandse teksten – terwijl het album is opgenomen in Rio – met Braziliaanse muzikanten en arrangementen, wat zorgde voor een verrassend resultaat.
Toch komt de vraag: Hoe houd je het vol, na veertig jaar op het podium?
Koning glimlacht: ‘Ten eerste zorg ik goed voor mezelf, want gezondheid is voor mij misschien wel even essentieel als voor een sporter. Zingen is heel fysiek. Maar de belangrijkste inspiratiebron is Brazilië en de Braziliaanse muziek. Die bron is oneindig. Laatst was ik in Rio in een club waar een jonge singer-songwriter – de winnaar van The Voice Brasil – zijn eigen repertoire zong, zo alleen met een gitaar. Dat raakte me direct en gaf me weer helemaal die creatieve kriebels. Ik zal zeker iets doen met zijn muziek.’
‘Als anker heb ik mijn man. We zijn veel op de familieboerderij, ik werk in de moestuin, plant bomen, fiets en wandel veel. Mijn geweldige man steunt me door dik en dun. Hij – en mijn muzikale familie – zijn, naast de muziek, het fundament van mijn leven.’
Opnieuw in de spotlights
Het nieuwe programma sluit aan bij de steeds weer oplevende belangstelling voor Sérgio Mendes, die dankzij de Black Eyed Peas een paar jaar geleden weer helemaal in de spotlights stond. Onlangs gaf Koning nog een inleiding bij een documentaire over Mendes. Voor haar is het een eerbetoon aan de muziek die haar als jong meisje inspireerde om haar eerste elpees te kopen. Tijdens de try-outs is merkbaar hoe de muziek jong en oud raakt.
Met Doce Presença, Live in Amsterdam op de streamingdiensten, een nieuw programma op de bühne en een carrière die blijft groeien, bewijst Josee Koning dat haar muzikale reis nog lang niet ten einde is. Ze blijft een muzikale wereldreiziger en een bruggenbouwer met een stem die generaties verbindt.
Doce Presença, Live in Amsterdam, Josee Koning (ZenneZ Records) uit op 8 mei 2026
