Pianist Nduduzo Makhathini behoort tot de meest uitgesproken stemmen binnen de hedendaagse jazz. Zijn nieuwe album 'The Myth We Choose' is een indrukwekkende muzikale zoektocht naar de verhalen waarmee mensen betekenis geven aan hun bestaan.
Tekst: Marcel Haerkens | Foto’s: Siphiwe Mhlambi
Sinds zijn debuut bij Blue Note ontwikkelde de Zuid-Afrikaanse pianist, componist en filosoof Makhathini zich tot een kunstenaar die jazz niet beschouwt als een verzameling stijlen of technieken, maar als een spirituele praktijk waarin muziek, geschiedenis, filosofie en ritueel onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Tijdens ons video-interview komt echter eerst zijn grote inspirator Abdullah Ibrahim ter sprake. De legendarische Zuid-Afrikaanse pianist is namelijk enkele dagen voor het gesprek met Makhathini plaatsvindt, op 91-jarige leeftijd overleden.
‘Ik hoorde het nieuws via journalisten die een bericht op mijn telefoon hadden achtergelaten’, vertelt hij. ‘Plotseling werd ik gebeld door de radio, televisie en kranten. Ik kon er op dat moment eenvoudigweg nog niet over praten. Ik heb alle interviews twee dagen uitgesteld omdat ik eerst zelf moest bevatten wat er was gebeurd.’
Gesprek van ruim zeven uur
‘Mensen als Abdullah creëren muziek die zo diep verankerd is in het collectieve geheugen van een volk dat je bijna vergeet dat ze sterfelijk zijn. Zijn muziek draagt een hele filosofie met zich mee.’
Vorig jaar ontmoette Makhathini zijn grote voorbeeld voor het eerst persoonlijk in zijn woonplaats in Duitsland. Wat een kort bezoek van een half uur had moeten worden, mondde uit in een gesprek van ruim zeven uur. ‘Het meest bijzondere was dat hij míj vragen begon te stellen over mijn muziek. Hij kende mijn werk en gaf me zelfs praktische adviezen. Dat iemand als Abdullah Ibrahim belangstelling had voor mijn ontwikkeling als musicus heeft een diepe indruk op me gemaakt.’
Steeds nieuwe mythen creëren
Evenals saxofonist John Coltrane, pianisten McCoy Tyner en Thelonious Monk resoneert de geest van Ibrahim door in The Myth We Choose. Hun visie bevestigt Makhathini in zijn eigen zoektocht: muziek kan een drager zijn van herinneringen, geschiedenis en spirituele kennis.
Die gedachte vormt ook het vertrekpunt van The Myth We Choose. Wat betekent volgens Makhathini een mythe in de context van die plaat?
‘Een mythe is veel meer dan een oud verhaal’, zegt hij. ‘Het is een manier waarop een gemeenschap haar geschiedenis bewaart. Via mythen leggen mensen vast hoe zij de wereld begrijpen en hoe zij hun plaats daarin zien.’ Voor Makhathini zijn mythen levende organismen. Ze behoren niet uitsluitend tot een ver verleden, maar ontstaan voortdurend opnieuw. ‘Wij creëren iedere dag nieuwe mythen. De verhalen die we blijven vertellen, de gebeurtenissen waarover we blijven spreken, vormen uiteindelijk het collectieve geheugen van toekomstige generaties.’
Daarmee krijgt de titel van het album een verrassend actuele betekenis. ‘The Myth We Choose gaat niet alleen over eeuwenoude Afrikaanse overleveringen, maar vooral over de vraag welke verhalen wij vandaag de dag kiezen om door te geven.’
Intensieve samenwerking met zoon Thingo
Op The Myth We Choose krijgt deze theorie een eigentijdse muzikale vertaling. Voor het eerst werkte Makhathini intensief samen met zijn achttienjarige zoon Thingo, die als coproducer een belangrijke stempel op het album drukte. Zo geven zijn subtiele elektronische texturen het geheel extra glans. Hoewel vader en zoon allebei diep geworteld zijn in de jazztraditie, vertegenwoordigen zij verschillende generaties en daarmee ook verschillende manieren van luisteren.
‘Jonge mensen horen de wereld anders dan mijn generatie’, zegt de 43-jarige pianist. ‘Hun muzikale referentiekader is gevormd door andere technologie, andere productiemethoden en andere muziek. Ik wilde zijn frisse blik bewust toelaten in mijn eigen werk. Dat was soms best wel confronterend hoor’, vertelt hij lachend. ‘Thingo hielp me keuzes maken die ik alleen misschien niet had durven nemen.’
Opgaan in een groter geheel
‘Dat is een kwestie van vertrouwen’, zegt Makhathini zonder aarzeling. ‘Jazz is een manier van leven. Het is een houding waarin nieuwsgierigheid, vrijheid en wederzijds vertrouwen centraal staan.’
Die levenshouding weerspiegelt zich ook in de rijke bezetting van The Myth We Choose. De lyrische fluit van Shabaka, het bezielde trompetspel van Robin Fassie Kock, de krachtige ritmesectie van bassist Dalisu Ndlazi en drummer Lukmil Pérez en de indrukwekkende vocale bijdragen van Thando Zide, Muneyi en Makhathini’s vrouw Omagugu vormen samen een klankwereld waarin individuele stemmen opgaan in een groter geheel.
Juist daarin schuilt volgens Makhathini de essentie van muziek: niet de individuele prestatie, maar de gemeenschap die ontstaat wanneer mensen samen creëren.
Opnieuw verbinding maken
‘We leven in een tijd van oorlogen en verdeeldheid. Daardoor praten we steeds minder over compassie en vergeving. Juist daarom wilde ik dit album maken. Muziek opent een ruimte waarin we opnieuw verbinding kunnen maken – met onszelf, met elkaar en met de wereld om ons heen.’
Die overtuiging maakt The Myth We Choose tot veel meer dan een verzameling composities. Het album is volgens hem een uitnodiging om na te denken over de verhalen die wij vandaag vertellen en de geschiedenis die wij daarmee voor morgen schrijven. ‘Beschouw het als een soort profetie.’
Die overtuiging krijgt extra betekenis in een tijd waarin de wereld volgens hem steeds verder polariseert. Oorlogen, politieke spanningen en maatschappelijke tegenstellingen domineren dagelijks het nieuws. Toch weigert hij zich daarbij neer te leggen. ‘Vergeving, compassie en hoop zijn geen ouderwetse begrippen. Juist in deze moeilijke tijd hebben we verhalen nodig die deze waarden omarmen.’
Dat is uiteindelijk ook de boodschap van The Myth We Choose. Het album nodigt de luisteraar uit stil te staan bij de dingen die we vandaag over onszelf vertellen. Want die verhalen bepalen hoe toekomstige generaties onze tijd zullen begrijpen.
De boodschap van het album
Wanneer het gesprek ten einde loopt, kijkt Makhathini alweer vooruit. Een album is voor hem nooit een eindpunt. ‘Zodra een plaat verschijnt, ben ik in gedachten alweer bezig met de volgende.’
Toch hoopt hij dat de boodschap van The Myth We Choose nog lang blijft doorklinken. Niet alleen omdat het een van zijn meest persoonlijke albums is, maar juist ook omdat het verder reikt dan zijn eigen verhaal. ‘Ik hoop dat mensen zich na het beluisteren ervan opnieuw verbonden voelen – met zichzelf, met elkaar en met de wereld. Als dat gebeurt, heeft de muziek haar doel bereikt.’
The Myth We Choose – Nduduzo Makhathini (Blue Note Records) uit op 26 juni 2026
Concertdata:
11 juli 2026, Kölner Philharmonie, Keulen (D)
13 november 2026, Barbican Cemtre, Londen (V.K.)
3 april 2027, Ronnie Scott’s, Londen (V.K.)
