Als eerbetoon aan honderd jaar John Coltrane brachten Branford Marsalis en Dianne Reeves het tributealbum ‘Dedicated To You’ uit. Met de gelijknamige tour beleefden we een ouderwetse avond topamusement.
Voor iedereen die in dit Coltrane-jaar openstaat voor een bekering, is de Dedicated To You-tour van Branford Marsalis en Dianne Reeves precies het goede recept. Het programma biedt een toegankelijke kennismaking met de vele gezichten van John Coltrane: de meester van de ballad, vereeuwigd in In A Sentimental Mood, maar ook de onstuimige bopper van Big Nick, beide afkomstig van Duke Ellington And John Coltrane uit 1962. Een jaar later volgden de prachtige albums Ballads en John Coltrane And Johnny Hartman, waarop de vaak onderschatte crooner Johnny Hartman een hoofdrol speelt. Juist dat laatste album vormt het vertrekpunt voor zowel de onlangs verschenen plaat als deze tour, waarmee Branford Marsalis opnieuw eer betoont aan een van zijn muzikale leermeesters.
Precies raak
De keuze van Dianne Reeves in de rol van Johnny Hartman is precies raak. Ook in de lagere regionen van haar stem weet ze de warmte en expressieve kracht van Hartmans bariton te evenaren, terwijl haar improvisaties het samenspel voortdurend van nieuwe energie voorzien. Op 4 november presenteerde het Branford Marsalis Quartet haar in Het Concertgebouw als volwaardig (vijfde) lid van de band.
Minutenlange ovatie van het publiek
Na de lange afdaling naar het podium van de Grote Zaal, begeleid door een oprechte minutenlange ovatie van het publiek, steekt het kwartet van wal met Moment’s Notice. Marsalis en Faulkner openen met een levendige uitwisseling van motieven en soleren op elkaar inspelend. Daarna krijgen piano en bas de tijd voor hun vingeroefening. De opwarmer gaat over in een Caravan-achtige groove, terwijl Dianne Reeves als een koningin de trappen af schrijdt in een prachtig rood-zwart ensemble.
Elkaar aftroeven met muzikale vondsten
Het intro ontvouwt zich tot Autumn Serenade. Zodra Reeves de tekst inzet, dient zich ook het nadeel van de zangstem aan: waar de stem ook tekstueel iets kan toevoegen, blijft menig jazzballad hangen in weinig verheffende poëzie als ‘leaves seem to fall like tears’. Gelukkig behandelt Reeves haar stem niet louter als drager van woorden.
Met haar klankkleur, intonatie en frasering beweegt ze zich door het ensemble als een extra blazer of als extra percussie-instrument. Pianist Joey Calderazzo en Marsalis lijken haar vervolgens het hof te maken. Flirtend proberen ze elkaar af te troeven met onverwachte wendingen en muzikale vondsten, alsof de inzet steeds dezelfde is: wie ontlokt de grootste glimlach aan Reeves? Na wat speels gevlinder tussen zangeres en saxofonist in het uitro keert het ensemble terug naar de oorspronkelijke groove.
Hartman op de lijst van grote jazzzangers
Ook de gebruikelijke bandintroducties worden vervolgens onderdeel van de muziek. Reeves voorziet ze van geïmproviseerde vocalises en tekst en maakt zo van een routineuze mededeling een demonstratie van haar unieke en onweerstaanbare stijl.
Bij Dedicated To You vertelt Reeves zingend het verhaal over hoe Johnny Hartman een telefoontje kreeg om met Coltrane op te nemen en hoe dat album Hartman voor altijd op de lijst van grote jazzzangers zal houden.
Improvisaties en om elkaar heen draaien
Alle stukken van het album komen aan bod, waarbij de melancholie van de teksten wordt afgewisseld met zijdezachte tonen en de grote pot stroop zoals van de oude meesters. Bij de improvisaties en solo’s komt het vraag-en-antwoordspel aan bod en het om elkaar heen draaien. Muzikanten die volop met elkaar in gesprek gaan met plagerijtjes en stiltes om de ander de vrije ruimte te geven.
Plezier spat van het podium af
De tekst van Billy Strayhorns Lush Life over distant gay places wordt na de lange aanhef, die nu eens pure dichtkunst is, uitgesponnen in een prachtig trio-arrangement met drums en bas die fluisterend de sfeer neerzetten. Eerst klinkt een solo van Marsalis op sopraansax, gevolgd door een tedere pianosolo, waarna het couplet zonder valse schaamte de teloorgang bezingt van een verloren jeugd.
Het sentiment van de jazzballads krijgt bij elk volgend nummer meer diepte, terwijl ook de intensiteit en virtuositeit van iedere muzikant op zijn beurt een moment in de volle schijnwerpers krijgt. Vocale en instrumentale stukken wisselen elkaar af zonder afbreuk te doen aan de opgebouwde aandacht.
Marsalis en Calderazzo delen een speelse ondeugendheid die lijkt te knipogen naar hun eigen belang. Justin Faulkner krijgt een overweldigende drumsolo waarin geen roffel of klap misplaatst is. En Eric Revis blinkt uit op alle fronten, met een melodische solo in Dedicated To You en een ontoombare drive in Afro Blue. De instrumentale stukken stapelen zich als de lagen van een tompouce op de gezongen nummers en het plezier spat van het podium af. Reeves vertelt spontaan uit te willen barsten in Blue Skies na de uitslag van de midterm verkiezingen. Trots vertelt ze dat ze net haar 70ste verjaardag heeft gevierd, wat de bewondering alleen maar groter maakt.
Meer spelen dan de noten
Dit programma is ook een manier om alle nuances van Branford Marsalis in actie te zien. Zou hij misschien stiekem zelf een crooner willen zijn? Je vraagt het je af als je hoort hoe hij omfloerst en gevat de zang optilt met zijn replieken. In een interview vertelt hij dat het belangrijk is meer te spelen dan de noten, ongeacht of het gaat om uptempo of een ballad.
Dit ensemble slaagt erin om virtuositeit en sentiment tot een pakkend verhaal te smeden en het publiek bijeen te brengen in een hommage die veel meer is dan nostalgie. Het zorgt voor een ouderwetse avond topamusement. Bij het verlaten van de zaal neurieden bezoekers nog altijd Afro Blue. Een betere illustratie van de vitaliteit van Coltranes erfenis is nauwelijks denkbaar.
Tekst: Monica Rijpma
Gezien: Branford Marsalis & Dianne Reeves Celebrate John Coltrane – 4 november 2026 -Het Concertgebouw, Amsterdam
