Spanningsvolle afscheidstour in Europa gedocumenteerd
Miles Davis en John Coltrane speelden vanaf 1955 met elkaar en schreven geschiedenis, maar het was tijd voor verandering. Vanaf eind 1959 bewogen zij zich in verschillende richtingen. Ieder op zoek naar nieuwe mogelijkheden van persoonlijke expressie. Nog eenmaal gingen ze op tournee om daarna nooit meer live samen te spelen.
Heruitgave met zorg en precisie
Het (her)uitgeven van historisch jazzmateriaal kan een ingewikkeld proces zijn. Rechten moeten zorgvuldig worden geregeld en het zogenaamde ‘clearen’ gebeurt vaak met erven of andere rechthebbenden. Bij een platenmaatschappij als Columbia Records is dat echter in goede handen.
Het label bracht indrukwekkende box uit met drie concerten uit de fameuze laatste tour van Davis en Coltrane: Miles Davis & John Coltrane – The Final Tour: The Bootleg Series, Vol. 6. Deze uitgave bouwt voort op vijf eerdere, goed ontvangen delen materiaal voornamelijk uit de jaren zestig en zeventig.
De term bootleg wordt vaak ruim geïnterpreteerd. Het gaat hier niet zozeer om illegale opnamen, maar om zorgvuldig gerestaureerde radio-opnamen en archiefmateriaal. Bij Columbia is met moderne technieken alles in het werk gesteld om de geluidskwaliteit te optimaliseren. Producenten Steve Berkowitz, Michael Cuscuna en Richard Seidel tekenden voor deze prestigeuze productie.
Drie bands op tour
De tournee vond plaats tussen 21 maart en 10 april 1960 en werd georganiseerd door Norman Granz onder de vlag van Jazz at the Philharmonic. Naast het Miles Davis Quintet traden ook het trio van Oscar Peterson en het kwartet van Stan Getz op. Bij Getz speelden mee: pianist Jan Johansson en bassist Ray Brown en drummer Ed Thigpen. Door deze combinatie van bands waren de sets relatief kort.
Op 21 maart ging de tour van start in Parijs, gevolgd door Stockholm en Kopenhagen. En trok daarna twee weken door Duitsland en Zwitserland. De twee Nederlandse concerten waren op 9 april in het Kurhaus van Scheveningen en een fameus nachtconcert in Het Concertgebouw van Amsterdam. De afsluiter was op 10 mei in Stuttgart.
Opnamen uit de radioarchieven
Sinds de jaren negentig zijn verschillende opnamen uit deze tournee opgedoken via nationale radioarchieven. Het Franse Europe 1 en Dragon Records brachten al eerder materiaal uit Parijs en Stockholm op de markt.
Veel eerdere compilaties waren echter wat rommelig en onevenwichtig, met wisselende geluidskwaliteit door gebruikmaking van materiaal uit verschillende concerten.
Deze box brengt daar verandering in: de remastering is zorgvuldig uitgevoerd op basis van de oorspronkelijke banden. De Parijse opnamen hebben een wollige warme, ruimtelijke klank die mooi transparant blijft, terwijl de Zweedse opnamen helder, met veel dynamiek en diepte prachtig in balans zijn. Ook de Deense opnamen overtuigen, al lijkt de pianostemmer vooraf niet langs te zijn geweest. Maar dat kleine ‘zweefje’ in de stemming van de piano maakt het eigenlijk wel lekker, een beetje funky.
De band op een breekpunt
De tournee markeerde een cruciaal moment. Het was Miles’ eerste uitstap naar Europa als leider van een eigen band, en voor Coltrane zelfs zijn eerste bezoek aan Europa. Tijdens zo’n intensieve rondreis van drie weken, is een goed ingewerkte band aan het begin van de tour het beste. Zonder iets aan de kwaliteit van de andere opnamen uit de tournee af te doen, klinkt de muziek vooral in de eerste drie concerten fris en met een bijzonder soort spanning.
Coltrane had de group feitelijk al verlaten en wilde zich richten op zijn eigen muzikale pad. Maar Miles zeurde net zo lang bij Coltrane tot hij meeging naar Europa. Drummer Jimmy Cobb zei daarover: ‘Coltrane was klaar met het spelen van Miles’ muziek.’
Muzikale spanning als motor
In de muziek was hoorbaar dat de band op het punt stond uit elkaar te spatten. Coltranes album Giant Steps was kort daarvoor uitgebracht, terwijl Davis zich na Kind Of Blue steeds meer richting modale jazz bewoog. Muzikaal waren er krachten bezig die elkaar omarmden, maar ook afstootten. Omdat er tegelijk naar verschillende dingen werd gezocht die andere uitgangspunten of doelen hadden. Het levert in de handen van zulke fabelachtige musici spannende muziek op. Dat is waar jazz op drijft en nodig heeft. Muziek die bruist van energie en contrast, precies wat Davis altijd zocht. Hier krijgt hij dat in overvloed en dat leverde sublieme muziek op.
Sublieme ritmesectie
Coltrane speelt op deze opnamen buitengewoon avontuurlijk; lange, complexe frasen met stapelingen van harmonische en melodische mogelijkheden. Plus de dubbeltonen die hij sinds zijn tijd in het kwartet van Thelonious Monk was gaan ontwikkelen. Davis, zeer bewust van zijn nieuwe status en populariteit in Europa, speelt scherp en doelgericht waarmee hij het publiek geeft waarvoor het gekomen is.
Deze editie van zijn kwintet had geen zwakke plekken, mede dankzij de sublieme ritmesectie. Pianist Wynton Kelly vormt samen met bassist Paul Chambers en Jimmy Cobb een van de beste ritmesecties uit de jazzgeschiedenis. Het geoliede samenspel, de lichtvoetige maar intense groove van het trio en de geweldige solo’s van Kelly en Chambers zijn een genot om naar te luisteren.
Een historisch hoogtepunt
Op Miles Davis & John Coltrane – The Final Tour: The Bootleg Series, Vol. 6 is het laatste dramatische hoogtepunt vastgelegd van een van de meest avontuurlijke en invloedrijke jazzbands ooit. Een afscheid in topvorm, vastgelegd in opnamen die niet alleen historisch belangrijk zijn, maar bovenal nog altijd springleven klinken.
Miles Davis & John Coltrane – The Final Tour: The Bootleg Series, Vol. 6 Columbia Records (4cd) – uit op 23 maart 2018 (Columbia Records/Sony)
