Kenny Barron (83) ontving onlangs een Edison in de categorie Internationaal Vocaal voor zijn album ‘Songbook’. Jazzism sprak de Amerikaanse pianist over deze bijzondere plaat, het belang van teksten en de magie van een eerste take.
Tekst: Mischa Andriessen | Foto’s: Philippe Lévy-Stab
Een van de meest ontroerende nummers op ‘Songbook’ is ‘Song For Abdullah’ met werkelijk prachtige vocalen van Cécile McLorin Salvant. De man aan wie het nummer is opgedragen, pianist Abdullah Ibrahim, overleed onlangs. Kun je ons iets meer over deze song vertellen?
Kenny Barron: ‘Abdullah Ibrahim heeft me zeer beïnvloed. Jaren geleden speelde hij in een club genaamd Sweet Basil op maandagavonden duo’s met saxofonist Carlos Ward. Die muziek was zo spiritueel en zo intens, waardoor het publiek met zoveel aandacht luisterde. Je kon echt een speld horen vallen.’
‘Die concerten en zijn innig geconcentreerde manier van spelen is een groot voorbeeld voor me geweest. Op zulke momenten leerde ik dat een publiek helemaal niet met perfectie, met eventuele fouten bezig is. Het gaat om het gevoel dat je met je muziek overbrengt. En Cécile doet dat met haar zang op dit nummer buitengewoon. Ze brengt die intense, spirituele sfeer die voor mij in deze song besloten ligt, ongelooflijk mooi over.’
Het leeuwendeel van de composities op ‘Songbook’ heb je eerder in instrumentale versies gespeeld. Nu zijn eerst teksten toegevoegd en later zijn deze door een achttal zangers en zangeressen ingezongen. Hoe is dat allemaal in zijn werk gegaan?
‘In de loop der jaren heeft Janice Jarrett bij meerdere stukken van mij uit eigen beweging teksten geschreven en die heeft ze me steeds toegestuurd. Ik vond ze vanaf het begin af aan bijzonder omdat ze vanuit de titels en de melodieën heel fraai het gevoel achter de songs wist te raken. Geleidelijk is zo het plan ontstaan om daar meer mee te doen.’
‘In eerste instantie dachten we aan een boek. Gewoon een geschreven boek met haar teksten en mijn composities, maar toen kwam toch het idee om een plaat op te nemen en de songs – omdat ze elk een eigen persoonlijkheid hebben – door verschillende vocalisten te laten zingen. Ook daar is de sfeer weer heel bepalend geweest.’
‘Het openingsnummer Beyond This Place maakte op mij bijvoorbeeld een bovenwereldlijke, ja religieuze indruk. Daardoor moest ik meteen aan zangeres Jean Baylor denken, die met haar groep The Baylor Project zo mooi een gospelachtige vibe overbrengt. En zo is het steeds gegaan. Ik moet zeggen dat ik buitengewoon blij ben met het resultaat. En ook met hoe soepel de opnamen verlopen zijn. Elk nummer stond er in twee, hooguit drie takes op.’
Waarom zijn die eerste takes zo belangrijk? Wat raakt er in latere takes kwijt?
‘Een groot gevaar is dat je op een zeker moment jezelf gaat imiteren. Niets is zo eerlijk als de eerste take. Het kan zijn dat je daarin wat fouten maakt, maar die eerste opname komt toch altijd het dichtste bij het oprechte gevoel van de compositie. Eerlijk gezegd werk ik altijd zo. Als er te veel opnamen nodig zijn, raak ik de focus kwijt. Dan gaat het me zelfs een beetje vervelen.’
‘Ik zal iets van lang geleden vertellen. Als heel jonge pianist kwam ik op voorspraak van saxofonist James Moody in de band van de grote trompettist Dizzy Gillespie terecht. In 1963 namen we een plaat op die als Something Old, Something New is verschenen. De waarheid is dat Dizzy wat gedronken had en de waarheid is ook dat Dizzy niet kon drinken. Het gevolg was dat de sessie zich eindeloos voortsleepte en we soms wel 22 takes nodig hadden. Dan raakt het verhaal dat je met de muziek wilt vertellen – muziek vertelt naar mijn idee altijd eerst en vooral een verhaal – veel te ver uit beeld.’
Daarbij aanhakend, in hoeverre verandert het toevoegen van een tekst en van een zangpartij het oorspronkelijke verhaal van je composities?
‘Om te beginnen is het heel belangrijk dat Janice Jarrett met haar teksten een groot gevaar heeft weten te omzeilen. Namelijk dat die teksten alleen maar zouden benadrukken wat al in de muziek, in de instrumentale versies dus, aanwezig was. Wat zij heeft geschreven, is helemaal in lijn met de sfeer die al in mijn stukken bestond, maar het blijft daar niet bij, ze voegt iets toe. En wat ze toevoegt krijgt nog weer meer betekenis op het moment dat haar teksten worden gezongen.’
‘Het oorspronkelijke verhaal blijft dus wel bestaan, maar krijgt een extra laag. Voor mij als musicus, als speler, verandert er daardoor ook iets. Ik ben sowieso iemand die probeert zo goed mogelijk te luisteren en dan reageert op wat hij hoort. In dit geval reageer ik dan op de zanger of zangeres. Maar er verandert meer. Wat mij betreft worden zij op dat moment de bandleider en als pianist wil ik hen ondersteunen, ze zo goed mogelijk uit de verf laten komen. Zo dat wat ze doen – en nogmaals, ik heb voor deze plaat echt met topzangers mogen werken – de gepaste aandacht krijgt. Kurt Elling bijvoorbeeld is echt van dat nummer dat hij zingt, In A Slow Lane gaan houden. Dat hoor je onder meer in zijn timing en toon, en dan ontstaat er een speciale interactie. Een intensiteit.’
En de teksten zelf? In hoeverre worden die als je de composities weer instrumentaal brengt, zoals afgelopen zomer tijdens North Sea Jazz, toch een onderdeel van de muziek?
‘Ze horen er vanaf nu bij. Ook in instrumentale uitvoeringen neem ik de woorden mee in mijn spel, merk ik. Sowieso zijn teksten naarmate ik ouder word steeds belangrijker. Het is wezenlijk, heb ik gaandeweg ontdekt, om bijvoorbeeld ook van standards de oorspronkelijke woorden te kennen. Het helpt om beter te begrijpen wat de muziek wil zeggen. En dat is denk ik wat je als musicus vooral doet: luisteren naar wat de muziek wil zeggen.’
‘Saxofonist Dexter Gordon bijvoorbeeld reciteerde vroeger voor hij een song ging spelen altijd eerst de tekst. En er is een mooie anekdote over saxofonist Ben Webster, tenminste ik dacht dat het Ben Webster was. Hij is aan het soleren, hij is zelfs heel mooi aan het soleren, en ineens, uit het niets houdt hij op. Ineens is hij helemaal stil. De rest van de band begrijpt het niet. Ze willen weten wat er aan de hand is. “Ben”, vragen ze geschrokken, “wat gebeurde er?” En Webster antwoordt doodernstig: “Ik stopte, want ik was de woorden vergeten”.’
Songbook – Kenny Barron (Artwork Records) uit op 14 november 2025


