Op hun nieuwe album 'Entangled' speelt Boi Akih voor het eerst sinds 2007 weer als duo.
Tekst: Mischa Andriessen | Foto’s: Krijn van Noordwijk
Op de hoesfoto van Entangled zien we zangeres Monica Akihary en gitarist Niels Brouwer samen de zevensnarige klassieke gitaar bespelen. Ze staan zo dicht op elkaar dat het lijkt alsof ze één lichaam geworden zijn. Brouwer draagt een zonnebril, Akihary heeft haar ogen dicht. Toch hebben we een idee waar ze naar kijken, vermoedelijk is hun blik naar binnen gericht. Naar aanleiding van het verschijnen van Entangled sprak Jazzism-medewerker Mischa Andriessen met Boi Akih over het complexe proces dat samen improviseren is en over verweven zijn.
Best wel een ding
Bijna twintig jaar zit er tussen jullie vorige duo-album ‘Yalelol’ en de nieuwe plaat ‘Entangled’. In de tussentijd hebben jullie meerdere mooie albums uitgebracht met vaak bijzondere bezettingen. Was er een reden om weer puur met zijn tweeën een plaat op te nemen?
‘Dat moest nog wel gebeuren, ja. Die eerste plaat was echt een voorstel van Matthias Winckelmann, de directeur van ons label Enja Records. Dat was toen tamelijk nieuw voor ons, om als duo te spelen. En ik (Niels) vond het best wel een ding in het begin. Om zonder bas en drums te spelen en overal alleen voor te staan qua begeleiding. Daarna zijn we dat heel veel blijven doen en we wilden daar toch graag weer een plaat mee uitbrengen, omdat het spelen als duo in de tussenliggende jaren echt een ontwikkeling heeft doorgemaakt.’
Elkaar blijven verrassen
Hoe zouden jullie die ontwikkeling kenschetsen?
‘Die is er op heel veel vlakken. Om te beginnen denk ik (Niels) dat ik op die eerste plaat vooral nog begeleid en Monica de melodieën zingt. Yalelol is in dat opzicht nog wel traditioneel. Op het nieuwe album is dat echt anders. Niets is volledig gecomponeerd, maar er is ook vrijwel niets volledig geïmproviseerd. Er zijn grondideeën, een aanzet tot een melodie of een ritmisch patroon, maar er is absoluut geen sprake meer van begeleiden; er is een enorme vrijheid. De afspraak tussen ons is dat we allebei volledig vrij zijn om te doen wat we willen.’
‘Als Monica een melodie wil zingen, prima, maar het is niet zo dat daar dan akkoorden bijkomen die het meest logisch zijn. Ons idee blijft: het kan ook anders.’
En dat proces hebben jullie steeds in één take opgenomen?
‘Dit album is een lang verhaal en we wilden dat ook als een lang verhaal spelen. We hebben het zo’n vijf keer gespeeld en uiteindelijk wel een beetje geëdit. Maar elke sessie hebben we wel steeds als een geheel gespeeld, ook zonder te stoppen. We hadden de teksten en we wisten ook in welke volgorde we die wilden brengen – er ligt wel een soort constructie aan ten grondslag – maar niet traditioneel in de vorm van liedjes.’
‘Dat vonden we in het begin heel ingewikkeld. Dan leek het ons bijvoorbeeld leuk om een improvisatie uit te laten monden in een liedje, maar hoe doe je dat dan? Want voor een liedje is een toonsoort nodig. Daar hebben we verschillende vormen voor gevonden.’
‘Het liedje kan spontaan vanuit de zang beginnen zonder dat ik (Niels) weet wat de toonsoort is. Dus moet ik iets verzinnen, wat helemaal niet erg is, integendeel. Zo blijven we elkaar verrassen. Maar we hebben ook een soort truc gevonden om vanuit de improvisaties in een soort tooncentrum te komen vanwaaruit de zang toch het liedje in de oorspronkelijk bedachte toonsoort kan inzetten.’
'Gezamenlijk langzaam naar dat punt toe groeien'
Is het een heel technisch verhaal om die truc uit te leggen, of is het geheim?
‘Nee, het enige wat je niet wilt, is dat er een moment kan komen waarop de luisteraar denkt: o, wacht even, nu gaan ze daarnaartoe. We weten ongeveer waar dat komt, maar we gaan niet op zoek naar dat moment. Het moet vloeibaar blijven, langzaam groeien we gezamenlijk naar dat punt toe, waarop we denken: nu. Nu kunnen we dat liedje inzetten.’
Verweven met de toekomst en de geschiedenis
Het nieuwe album van Boi Akih is opnieuw heel fraai geworden. Heel persoonlijk en ergens ook weer nieuw en fris. Al is de bezetting teruggebracht tot hoofdzakelijk zang en gitaar, zowel het instrumentarium als de manier van spelen van musici waarmee eerder werd opgetreden, klinkt in de negen nieuwe stukken door.
Telkens op een organische en daardoor verrassende manier. Er zijn voortdurend twee stromen te horen. Akihary en Brouwer lijken zich zowel van te dwingende structuren af te keren als van het ontbreken van zulke structuren. Die spannende tweeslachtigheid zit ook in de teksten die intieme persoonlijke ervaringen willen weergeven, maar op hetzelfde moment naar iets reiken dat groter en meer omvattend is, een verwevenheid met zowel toekomst als geschiedenis.
‘Embracing Complexity’ heet een van de stukken. Is de kern van deze plaat niet vooral een vorm van verzet?
‘Dat klopt misschien wel. Een politicus die op televisie zegt dat de oplossing voor een probleem heel eenvoudig is. Onze ergernis daarover – dingen zijn nooit simpel – Entangled begint misschien eigenlijk daar. Het hele maakproces van deze plaat was zeer interessant, maar ook wel vreemd. Tot twee keer toe hebben we anderen gevraagd teksten voor dit album te schrijven en beide keren vonden we de teksten goed, maar niet passen bij wat we wilden.’
Jullie wisten dus blijkbaar onbewust wat jullie wilden?
‘Ja, blijkbaar. Uiteindelijk zijn we zelf de teksten gaan schrijven en in ieder geval twee daarvan, Up Here en Carlos, zijn heel persoonlijke verhalen die tegelijk ook laten zien hoe verbonden we zijn. Met de wereld, de natuur, hoe alles met alles samenhangt.’
‘Carlos’, dat de plaat besluit, is een prachtig, werkelijk ontroerend nummer.
‘Het was het eerste nummer dat we schreven en we wisten ook al snel dat dit het laatste nummer op de plaat zou zijn. Zo typerend voor dit album dat dingen die ergens onlogisch lijken vanzelfsprekend zijn als het eenmaal klaar is. Erkenning van onze verwevenheid, ons verstrengeld zijn, erkenning van de complexiteit van alles, daarover gaat het.’
Entangled – Boi Akih (Enja Records & Yellowbird) uit op 22 mei 2026
Concertdata:
1 augustus 2026, Terrasconcerten, Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam
16 augustus 2026, Dekoloniale Indonesië Nederland Herdenking, Olympiaplein, Amsterdam
6 september 2026, Festival Jazz en de Walvis, Amsterdam
21 september 2026, De Pletterij, Haarlem
29 december 2026, Bimhuis, Amsterdam
