Sonny Rollins speelt niet meer. Een ernstige longkwaal maakte een einde aan zijn actieve carrière. Maar de muziek is nooit gestopt, die klinkt voort in zijn hoofd. Een gesprek met een van de laatste levende jazzlegenden over Holland, Han Bennink, God en 'a paper moon'.
Hij is een van de laatste grote jazzlegenden. Sonny Rollins speelt niet meer, als gevolg van een ernstige longkwaal. Maar hij is nog altijd met muziek bezig. Alleen in zijn hoofd. Als boeddhist beschouwt hij de wereld met ironie en mededogen. En hij is ronduit verheugd over het nieuwe album Rollins In Holland, de registratie van een legendarische tournee in mei 1967. ‘Wat de mensen in Holland voor mij zo speciaal maakt? Nou, ze hebben meer soul.’
Terug naar Nederland, 1967
We bellen hem in zijn huis in Woodstock. Rollins is in een goed humeur, en dat wordt er niet slechter op als de interviewer hem eerst feliciteert met zijn negentigste verjaardag en daarna vertelt wat zijn eerste aankoop als tiener was: de single Decision Part 1 & 2. ‘Ha, die kwam uit op Blue Note, in 1957! Dan ben jij dus ook niet zo jong meer…’
De aanleiding voor het gesprek is niet zijn verjaardag, maar de release van Rollins In Holland: The 1967 Studio & Live Recordings. Een week durende tournee waarop de saxofonist optrad met bassist Ruud Jacobs en drummer Han Bennink. De reis voerde hem van Arnhem via Loosdrecht en Hilversum naar Utrecht. Het album bevat opnamen van het mythische Arnhemse concert. Volgens ooggetuige Hans Dulfer ‘een muzikale eruptie die nog nooit is vertoond en misschien ook nooit meer zal plaatsvinden.’ En verder stukken uit de Loosdrechtse Go-Go Club en vier tracks opgenomen in VARA Studio 5 in Hilversum, met bijzonder fraai geluid. Opnamen op A+-niveau, bijeengebracht door Frank Jochemsen en Jan Brouwer van het Nederlands Jazz Archief.
Favoriete Europese land
Rollins herinnert zich de tournee nog goed. ‘Ik weet dat ik me die week enorm heb vermaakt. Nederland was eigenlijk mijn favoriete land in Europa. Er waren zoveel leuke mensen die ik er kende, veel speciale vrienden. Daarom ben ik zo blij dat deze muziek nu beschikbaar komt.’ Hij vertelt over zijn vriend Jos van Heuverzwijn, die al in 1963 overleed. Diens vrouw gaf Rollins later de saxofoon die Jos hem had nagelaten — een Buescher. ‘Helaas heb ik die sax niet meer. Ik heb hem ooit uitgeleend aan een goede vriend, maar die heeft hem nooit teruggegeven. Gelukkig zijn er wel veel platen waarop ik ermee speel. Zoals op Alfie, een soundtrack voor een Engelse film.’
Han Bennink: a pain in the ass, op een goede manier
Rollins vond Han Bennink behoorlijk grappig. ‘Hij kon soms wel ‘a pain in the ass’ zijn, maar dan op een goede manier. Hij straalde altijd veel energie uit en had ook veel humor in zijn spel. Daar hou ik zelf erg van. Woont hij nog op een boot? Is hij ook beeldend kunstenaar? Dat heb ik nooit geweten.’ Over Ruud Jacobs is hij even warm. ‘Ik denk nog vaak aan hem. De manier waarop hij speelde was fantastisch. En hij had een prachtige sound. Een mooie persoonlijkheid. Jammer dat hij er niet meer is.’
Tijdens de tournee speelde Rollins voornamelijk standards. ‘We hadden geen tijd om te repeteren, dus koos ik songs die iedereen zo’n beetje kende. Duren sommige tracks meer dan twintig minuten? Ja, ik had toen heel veel energie. Wij allemaal.’
Maatschappijkritiek met een knipoog
Rollins stopte altijd een beetje maatschappijkritiek in zijn muziek. ‘Zoals in Rock-A-Bye Your Baby With A Dixie Melody, vroeger gezongen door Al Jolson in blackface. Dat nummer heb ik in 1958 opgenomen om er mijn eigen draai aan te geven. Eigenlijk zit in al mijn stukken wel politiek commentaar.’
Ook zijn 9/11-album Without A Song draagt die lading. ‘Ik woonde toen in Manhattan, op de 39e verdieping, enkele blokken bij de Twin Towers vandaan. Ik hoorde de vliegtuigen de torens invliegen en maakte de evacuaties mee. Een verschrikkelijke ervaring. Dat hoor je absoluut op dat album, dat een paar dagen later werd opgenomen in Boston.’
Maar politiek commentaar kan ook ironisch zijn. ‘Je moet er de absurde humor van zien. Op school noemden ze me daarom The Jester (de nar, red.). Haha! Dat gevoel voor humor heb ik nog steeds. Dat moet ook wel, in dit leven. Anders ga je eraan onderdoor. Dit leven it’s only a paper moon. Kijk naar onze president: a very ‘humorous’ guy. Belachelijk. Je moet je niet te veel aantrekken van alle verkeerde dingen in de wereld. Ik geloof in God. Ik probeer een goed mens te zijn en maak me niet druk om wat fout gaat. Maar we moeten wel werken aan onszelf om betere mensen te worden.’
Hoogte- en dieptepunten
Wat was het grootste dieptepunt in zijn muzikale leven? ‘Toen Fats Waller overleed, in 1943. Ik hoorde het op de radio en huilde echt. Hij maakte mensen altijd gelukkig, een heel grote muzikant. Ik had ook graag eens met Louis Armstrong willen spelen. De muziekstijl had me niet uitgemaakt. Elke stijl zou goed zijn.’ Een hoogtepunt daarentegen: zijn ontmoetingen met Miles Davis. ‘Hij was een belangrijk persoon voor mij. Natuurlijk had ik meer mooie samenwerkingen, en waren er mensen die me de weg wezen.’
Saxofoon in het hoofd
Sonny Rollins kan geen saxofoon meer blazen. Maar het instrument loslaten kan hij niet. ‘Ik ben al sinds mijn zevende met de saxofoon bezig. Ik probeer nieuwe dingen, zoek nieuwe oplossingen, nieuwe improvisaties, oefen mijn vingers. Ik denk steeds muziek in mijn hoofd. En ik weet zeker dat iemand ergens in het universum dat allemaal vastlegt.’
Hij wijdt zich intensief aan het boeddhisme en aan yoga. Af en toe schrijft hij iets op dat een nieuwe compositie zou kunnen worden. ‘Voor mezelf. Het is wel zwaar en pijnlijk, want ik zou het graag zelf willen spelen. Misschien moet ik het eens aan anderen geven? Maar ik heb eigenlijk geen tijd meer om zoiets te organiseren. Ik ben te druk met mijn yoga, met mijn Boeddha.’ En met de herinneringen aan Nederland. ‘Ik ben heel blij dat ze die opnamen nu uitbrengen.’
Tekst: Coen de Jonge | Openingsbeeld: John Abbott
Dit is deel 2 van een bewerking voor online van het artikel Sonny Rollins dat in Jazzism 6-2020 verscheen
Lees ook:
Sonny Rollins: de colossus op de brug
