Tenorsaxofonist Melissa Aldana wilde al jaren een ballad album maken. Met haar derde plaat 'Filin', is dit gelukt. Alles draait hierbij om verdieping in sound en haar moedertaal.
Tekst: Angelique van Os | Foto’s: Travis Bailey
Met haar nieuwe album Filin duikt Melissa Aldana diep in een muzikale wereld die ze tot voor kort nauwelijks kende, maar die haar artistieke horizon radicaal heeft verbreed. Geïnspireerd door de zwoele Cubaanse filin-traditie verkent ze niet alleen een rijk repertoire vol romantiek en melancholie, maar ook de meest persoonlijke lagen van haar eigen klank en gevoelsleven. Ze wordt daarbij begeleid door grootheden als pianist Gonzalo Rubalcaba, contrabassist Peter Washington en Kush Abadey op drums. Het resultaat is een verstilde, intens doorleefde zoektocht naar de ware essentie van sound.
De onbekende traditie van filin
Gonzalo Rubalcaba stelde voor dat Aldana zich zou verdiepen in de vrij onbekende traditie van rijk gearrangeerde romantische filin-liederen. Die zijn geïnspireerd op Amerikaanse iconen als Nat King Cole. Filin is afgeleid van het Engelse woord feeling, oftewel gevoel. Volgens Rubalcaba creëerde deze muziekstroming een dialoog tussen de traditionele Cubaanse trova, de bolero en jazz, waardoor de Cubaanse muzikale identiteit opnieuw werd gedefinieerd. Aldana ging de uitdaging aan.
‘Dit is voor mij een heel bijzonder album. Enerzijds omdat ik me heel erg heb verdiept in de muzikale geschiedenis en teksten uit mijn moedertaal, het Spaans. Anderzijds omdat ik al jaren een ballad album wil de maken in het verlengde van The Great American Songbook-traditie. Nu had ik de kans om dit met Gonzalo te doen vanuit een bijzondere insteek.’
Essentie van sound
Een andere belangrijke reden om een ballad album te maken, was dat Aldana nog meer op zoek kon gaan naar de essentie van sound. In navolging van iconen als Coltrane, Shorter, Rollins, Henderson en Young. ‘Het gaat niet zozeer om het vinden van mijn eigen sound, want mijn geluid onderscheidt zich al enige tijd van veel andere spelers’, zegt de saxofonist. ‘Ik doel qua sound meer op de frequentie van mijzelf als mens. Sound is immers voelbaar; het ademt en resoneert.’
Naast kennis ook vasthouden aan intuïtie
Aldana legt uit dat ze zich naast al haar opgedane kennis vasthoudt aan haar intuïtie tijdens het vele studeren van nieuw repertoire. En dat ze zich, naarmate ze ouder wordt, steeds bewuster is van persoonlijke groei en het erkennen van haar eigen schaduwkanten en tekortkomingen. Dat ze nu veel meer haar emoties durft te tonen dan toen ze jonger was. Toen draaide het vooral om het uitschakelen ervan. Dat kwam mede door de prestatiedruk die haar vader oplegde. Hij begeleidde haar in de muziek vanaf haar zesde. Terwijl het verdiepen in muziek juist veel emoties oproept, meent ze.
Noten durven weglaten is vorm van volwassenheid
‘Trane (John Coltrane, red.) heeft het meest sensuele en mooiste geluid op de tenor dat ik ooit heb gehoord. Waarom zijn we zo geraakt als we hem horen spelen met slechts een paar noten? Sound blijft iets ongrijpbaars, iets mysterieus. Maar het gaat ook om persoonlijkheid, empathie en het verhaal dat iemand vertelt. Dat komt binnen of juist niet. Ik heb me hier de afgelopen jaren, en zeker voor dit project, steeds meer in verdiept. Het vertalen van een bepaalde mood waarin iemand verkeert, is heel bepalend voor de emotie en sound die daarop volgt.
Een ballad leent zich perfect om kwetsbaarheid te tonen. Je speelt zo langzaam en kunt jezelf volledig blootgeven. Het spelen met de ruimte en het durven weglaten van noten is een vorm van volwassenheid. Geduldig zijn en bij mezelf blijven is iets dat ik de afgelopen jaren steeds meer toesta. En dat is denk ik goed, gezien alle crazy shit waar we dagelijks mee te maken hebben in de wereld. Even verzinken in muzikale schoonheid. Hoewel al deze felin-stukken vaak over liefdesverdriet gaan; ze dragen niet voor niets de bijnaam ‘uienliedjes’.’
Latijns-Amerikaanse erfgoed
Om zich nog meer te verbinden met de Spaanse teksten, zocht Aldana alles tot in de puntjes uit. Zo kon ze zo goed mogelijk haar eigen interpretaties op de melodieën in relatie tot de harmonieën weergeven. Want ondanks dat ze geen Cubaanse is, voelt de saxofonist zich door het Spaans meer verbonden met haar Latijns-Amerikaanse erfgoed.
Handgeschreven arrangementen ontcijferen
Ze studeerde maanden op de zes stukken waarvoor Rubalcaba de arrangementen schreef. Het kostte haar alleen al meerdere weken om de handgeschreven arrangementen van de pianist te ontcijferen en om te zetten naar digitale bestanden. ‘Voordat ik de studio betreed, wil ik me altijd zo goed mogelijk voorbereiden. Op het moment suprême kan ik dan veel plezier maken en schiet ik niet in de stress. Door de transcripties was dat wel een uitdaging op voorhand, want elke uitgeschreven noot is zo specifiek. Overal zit een gedachte achter. Dus ik moest het repertoire volledig beheersen en Gonzalo vertrouwen dat hij en de ritmesectie het op hun manier zouden invullen. Het werkte perfect in de studio, want hoe beter je iets kent, des te meer vrijheid je hebt in je spel.’
Twee Braziliaanse composities
Ook staan er twee Braziliaanse stukken op de plaat: Little Church (Hermeto Pascoal) en Las Rosas No Hablan (Cartola). Waarom koos ze ervoor om dit repertoire toe te voegen? ‘Simpelweg omdat ik de melodieën en de songs te gek vind. Little Church is een apart nummer, waarbij ik geïnspireerd raakte door de liveversie van Miles Davis. En ik realiseerde me later dat het nog niet eerder is opgenomen door een saxofonist. En Gonzalo stelde voor om het stuk van Cartola te spelen. Dat vond ik heel tof, want ik ken dat werk al lang.’
Samenwerking met Cécile McLorin Salvant
Op Las Rosas No Hablan en No Te Empeñes Más is ook vocaliste Cécile McLorin Salvant te horen, met wie Aldana goed bevriend is en meermaals samenwerkte. Over sound gesproken, het is opmerkelijk hoe anders het geluid van Salvant is in deze nummers vergeleken met haar Engels- en Franstalige songs. ‘Ja grappig hè, hoe dat werkt met taal’, zegt Aldana glimlachend. ‘Cécile heeft overigens ook Spaanstalige roots. Het gaat haar heel natuurlijk af, maar je moet wel goed luisteren om haar te herkennen.’
Een vergeten stroming met een grote catalogus
Heeft de saxofonist een verklaring waarom filin-repertoire zo weinig bekendheid heeft buiten Cuba? ‘Het heeft denk ik te maken met de turbulente politieke situatie die destijds speelde, maar oudere generaties – zoals mijn vader – zijn opgegroeid met deze muziek. Het is een beetje een vergeten stroming. En de catalogus is groot. Ik ontdek nog steeds stukken die ik in de toekomst wellicht wil opnemen.’
Filin – Melissa Aldana ft. Gonzalo Rubalcaba, Peter Washington, Kush Abadey en special guest Cécile McLorin Salvant (Blue Note Records) uit op 13 februari 2026
Concertdata:
17 maart 2026 – Muziekcentrum De Bijloke, Gent, België
