Jazz als stromende rivier
Na drie albums met een traditioneel jazztrio vertrok pianist Amaro Freitas naar de Amazone, waar hij in het hart van het regenwoud verbleef bij een inheems volk. Daar volgde hij zijn zintuigen. Terug thuis bewerkte hij zijn piano net zo lang tot de noten klonken als de tweekleurige rivier waarin roze dolfijnen zwemmen. Op het fascinerende Y’Y druppelt, vloeit en stroomt de jazz.
Gerespecteerd jazzpianist
In het voorjaar van 2024 heeft Jazzisms Daan Krahmer in een Brusselse hotellobby afgesproken met Amaro Freitas. De Braziliaan, geboren in 1991 in een buitenwijk van de havenstad Recife, groeide uit tot een wereldwijd gerespecteerd jazzpianist. Net als Thelonious Monk – Freitas kan diens melodiën moeiteloos nazingen – benadert hij de piano soms als een percussie-instrument. Tijdens dit gesprek twijfelt hij over zijn Engels. Door vermoeidheid schakelt hij af en toe over op Portugees. De show van gisteren in Stuttgart eindigde laat, die van vandaag in Brussel begint vroeg. De herinneringen aan zijn verblijf in Manaus, diep in de staat Amazonas, houden hem wakker als cafeïne.
Verwondering
‘De Amazone lijkt op een oceaan’, zegt Freitas, met dezelfde verwondering waarmee hij speelt. ‘De rivier is zo breed dat je de overkant niet ziet. Op een bepaald punt komen twee stromen samen: een zwarte en een bruine. Ze raken elkaar, maar ze vermengen niet. Het is ongelofelijk mooi. Zoiets heb nergens anders in Brazilië gezien. En er zwemt een roze dolfijn, die alleen in het zoete water van de Amazone voorkomt. Het nummer Uiara, is een eerbetoon aan de mother of the water, zoals deze dolfijn ook wordt genoemd.’
‘Het eerste stuk van het album’, zegt Freitas, ‘moet het gevoel oproepen van het donkere regenwoud, terwijl nachtdieren waken. Het tweede nummer brengt je vanuit het woud naar het water. Ik dacht daarbij aan hoe mensen afdalen naar de diepste delen van de oceaan. Daar is geen licht, alleen zwart. Duikboten doen hun lampen uit, wachten even, en wanneer het licht weer aangaat zie je plots allerlei dieren. Die sensatie wil ik vangen en doorgeven in mijn muziek.’
Aanklacht en oproep
De pianoklanken van Freitas zijn vloeibaar als water. Eerst vallen de tonen als een tropische regenbui, daarna stroomt de muziek als een rivier voorbij. Die schoonheid slaat abrupt om in het lange Dança Dos Martelos. ‘De vraag die ik stel is: wil je deze prachtige wereld vernietigen met jouw plastic afval? De vervuiling van het regenwoud is enorm, net als illegale mijnbouw en ontbossing. Dit speelt al jaren, maar krijgt niet altijd de aandacht die het nodig heeft. Als artiest voel ik de plicht om hierover te spreken, via mijn muziek. Mijn album is niet alleen een ode aan de schoonheid van de rivier en het regenwoud, maar ook een aanklacht en een oproep.’
Ecologische en maatschappelijk thema's
Freitas verweeft zo ecologische en maatschappelijke thema’s in zijn werk. ‘Ik leefde een tijdje samen met de Sateré-Mawé, een inheems volk in de Amazone. Ik zag hun drijvende huizen. We aten bijzondere dingen, zoals alligator. Ik nam deel aan rituelen en zag bomen van meer dan duizend jaar oud, zoals de mafumeira. Als je daarop klopt, is het geluid kilometers verderop nog te horen. In koloniale tijden gebruikten inheemse mensen die bomen om elkaar te waarschuwen. Die klanken hoor je terug op het album. Met mijn muziek opende ik als het ware een portaal om contact te maken met deze mensen. We spraken over hun verhalen en folklore. De ontmoetingen met de Sateré-Mawé hebben mijn leven veranderd’, zegt hij. ‘Ik wilde hen eren. Y’Y – uitgesproken als eey-eh, eey-eh – is daarom geschreven in hun taal. De term verwijst naar water of rivier.
Ervaringen in bredere context
Freitas plaatst zijn ervaringen ook in een bredere context. ‘Europeanen zeggen vaak dat Brazilianen het regenwoud beter moeten beschermen. Maar het waren juist de Europeanen die de wereld koloniseerden, ook Brazilië. Toch moeten we samenwerken aan een schonere toekomst. Het vierde album van Amaro Freitas kijkt vooruit naar een gedeelde toekomst. ‘Op kant twee werk ik samen met interessante muzikanten uit de hedendaagse jazz, zoals Shabaka, Jeff Parker en Brandee Younger. Die kant van Y’Y staat voor de diaspora van jazz. Het is ook een ode aan de Braziliaanse scene, waar zwarte artiesten als Naná Vasconcelos te vaak worden vergeten. Nog steeds zijnhet vooral witte Brazilianen die als gezichtsbepalend worden gezien.’
Tot slot draagt Freitas Y’Y op aan verschillende spirituele entiteiten die hij de Encantados noemt. ‘In het afsluitende nummer keer ik terug naar een ritueel uit de Amazone. De muzikanten nemen daar als het ware aan deel. Elke avond dat ik het podium op ga, roep ik de geesten van de Encantados op, de geesten van het regenwoud.’
Dit interview is een bewerking van het interview met Amaro Freitas in Jazzism 3-2024. Tekst: Daan Krahmer | Foto: Helder Tavares
Dit interview is een bewerking van het interview met Amaro Freitas in Jazzism 3-2024. Tekst: Daan Krahmer | Foto’s: Helder Tavares
