Sanem Kalfa behoort tot de meest eigenzinnige stemmen van de Nederlandse improjazz. Met uiteenlopende projecten verkent ze grenzen tussen tradities, improvisatie en persoonlijke expressie.
Tekst: Mark van Schaick | Foto’s: Federico Castelli
Componiste, zangeres en celliste Sanem Kalfa is uitgegroeid tot een begrip in de progressieve improjazzscene in Nederland. In de zomer van 2025 verscheen haar eerste soloalbum, uitsluitend met zang en wat effecten. Ze bracht het uit op Sonic Transmissions, het label van de Noorse contrabassist Ingebrigt Håker Flaten. Met hem werkt Kalfa onregelmatig samen. Een voorbeeld daarvan is Televizyon, haar band waarvan in november het eerste album Mom, I Am Growing Up verscheen.
Indrukwekkend stemgeluid verbindt
Tijdens haar achttienjarige verblijf in Amsterdam trad de in Turkije geboren Kalfa regelmatig op. Ook nam ze muziek op in uiteenlopende bezettingen en onder eigen naam. Als sidewoman was ze in talloze (inter)nationale projecten te horen. Met haar indrukwekkende stembereik verbindt ze westerse en oosterse muzikale tradities, waarbij improvisatie fungeert als de rode draad door haar werk. ‘Ik wil niet in één hokje worden geplaatst. Ik geef mensen graag verschillende texturen en gevoelens, en ik waardeer het enorm als ze genieten van die variatie’, zegt ze daarover.
Samenwerking en verbeeldingskracht
Samenwerking vormt een belangrijk uitgangspunt in Kalfa’s artistieke praktijk. ‘Ik vind het meestal leuk om voor iedereen iets nieuws te creëren. Ik houd van de intimiteit van samenwerken. Wanneer mensen me vertrouwen en opdrachten geven, besef ik hoe breed mijn creatieve kant is.’ Naast muziek tekent ze ook: ‘Ik hoop echt dat ik ooit een tentoonstelling met mijn tekeningen kan houden.’
Van cello naar zang
De muzikale reis begon voor Sanem Kalfa met de cello. ‘Ik begon op mijn veertiende met cello spelen. Ik had het instrument alleen in een boek gezien en het geluid ervan nog nooit gehoord. Maar ik voelde meteen dat dit het moest zijn.’ Ondanks twijfels van docenten en jarenlange fysieke belasting vanwege het gesjouw met het instrument, bleef ze trouw aan haar keuze.
‘Toen ik in Groningen kwam voor de studie jazz vocalist, raakte ik wat verward. Ik zong de liedjes waar ik van hield, maar van jazz wist ik nauwelijks iets. En daar kwam ik in aanraking met al die verschillende lagen. Ik moest de namen leren die iedereen kent, de platen, de muzikanten. Ik ben er niet mee opgegroeid, en dat gaf me best wat angst. Dus ik luisterde naar waar mensen over spraken en probeerde zoveel mogelijk op te pikken. Het was intimiderend, maar zingen was altijd mijn drijfveer.’
Televizyon: zappen tussen werelden
Het project Televizyon vindt zijn oorsprong in Kalfa’s jeugd. ‘De komst van een tweede tv-zender en reclame was een enorme verandering. Met Televizyon willen we dat gevoel van zappen oproepen: verschillende werelden, toch verbonden.’ De combinatie van compositie en improvisatie vormt de kern, net als fysieke expressie op het podium. ‘Ik wilde altijd al dansen op het podium. Met Televizyon kan dat, en dat maakt me heel gelukkig.’
Miraculous Layers: kwetsbaarheid en intimiteit
Miraculous Layers laat een andere kant van Kalfa zien. ‘Dit project draait om intimiteit en het samenbrengen van mensen. We trekken de luisteraar heel direct naar binnen, met kwetsbaarheid en compassie.’ Waar Televizyon explosief en expressief is, blijft Miraculous Layers ingetogen en intens.
Improvisatie als ontdekkingstocht
Improvisatie is voor Sanem Kalfa geen routine, maar een ontdekking. ‘Ik ben bang om te veel te repeteren. We werken alleen het thema uit; op het podium ontdek je de rest.’ Elke uitvoering moet fris blijven, zowel voor de musici als voor het publiek. Ze voelt zich sterk verbonden met de Nederlandse scene: ‘Mensen luisteren hier aandachtig en zijn nieuwsgierig. Dat daagt me uit om grenzen op te zoeken.’ Ze noemt de rijkdom aan stemmen en ideeën uitzonderlijk. ‘We zijn eigenlijk een beetje verwend met zoveel creativiteit. Alles wat ik hoor en meemaak zit in mijn frasering, mijn melodieën, mijn ritme. Het is helemaal ik.’
Deze tekst is een ingekorte versie van het interview dat eerder verscheen op injazz
