De saxofonist en de programmeur proberen met iedere nieuwe aflevering over de game changers in jazz een nieuw publiek voor het genre warm
Tekst: Annie van der Velde | Foto’s: Britt Bennink
Aan de vooravond van de tweede serie podcasts over jazz, vertellen de hosts van de goed beluisterde VPRO-podcast, Kika Sprangers en Koen Graat, over de achtergronden van veertig nieuwe afleveringen. In de podcast die verder gaan onder de naam Hoezo Jazz?!, duikt het duo in de game changers van jazz in de afgelopen decennia. Nadat ze in 2024 al 32 afleveringen maakten over opmerkelijke invloeden, bijzondere platen en artiesten, blijkt er nog meer in het vat te zitten. Saxofonist-componist Sprangers en programmeur en jazzkenner Koen Graat vullen elkaar perfect aan, ook tijdens dit gesprek.
Tijdens de eerste serie raakten jullie hoorbaar steeds beter op elkaar ingespeeld. Hoe was dat nu, na een break van twee jaar?
Kika Sprangers: ‘Nou, ik vond ons best snel back on track. En nu we 8 afleveringen hebben gemaakt, zitten we er echt goed in. Het was even wennen aan een paar nieuwe elementen, zoals de nieuwe vaste rubriek. Maar ook nieuw is dat de podcast nu ook met beeld komt, wat zeker een upgrade is.’
Hoe komt de lijst met onderwerpen tot stand?
Koen Graat: ‘Wij komen zelf met de onderwerpen. Voor deze serie maakten we een longlist, waarvan de eerste topics voortkwamen uit het eerste seizoen. Hoewel het onzeker was of er een tweede serie zou komen, hadden we gelijk al een trits van 15 tot 20 onderwerpen.’
Kika: ‘Verder komt de redactie met ideeën, en laatst stelde een luisteraar een aflevering over Quincy Jones voor. Dat vonden we beiden wel cool, dus die gaan we maken. Omdat we deze keer meer ruimte hebben, kunnen we ook wat onbekendere muziek bespreken, meer de diepte ingaan of één plaat behandelen. Zo leren mensen nieuwe jazz kennen. Natuurlijk blijven we ook subgenres doen.’
Hoe werkt dat, samen met een redactie een podcast maken voor een omroep?
Koen: ‘Het is teamwork met een eindredacteur die meeleest, een redacteur, technicus, productie en nu hebben we iemand voor het beeld.
Kika: ‘We krijgen heel veel vrijheid, zowel in het kiezen van de onderwerpen als in de uitwerking. Daarbij zijn we ook een beetje elkaars redacteur, meestal verdelen we de afleveringen. Als de een voorbereidt, doet de ander meer check and base: misschien kunnen we dit nog toevoegen of anders doen? Met twee meelezers voelt het als een goed team.’
Zijn de onderwerpen vooral gebaseerd op persoonlijke smaak of op onderzoek?
Koen: ‘Het is een beetje van beide. In het eerste seizoen waren er afleveringen waarvoor ik al onderzoek had gedaan. Bijvoorbeeld voor mijn artikelen in Jazzism, zoals Nordic jazz en Arabische jazz. Maar bij smooth jazz ging er voor mij een hele nieuwe wereld open. In die zin was dat een vorm van research. In deze nieuwe serie hebben we het over de relatie tussen Braziliaanse muziek en jazz. Daar hadden we weinig kennis over, dus Kika is er ingedoken. Ook over Japanse jazz wisten we weinig, daar is echt research naar gedaan.’
Kika: ‘We kiezen onderwerpen omdat ze geschikt zijn voor de podcast en relevant voor het verhaal over jazz. Tegelijk maakt dat het persoonlijk; tijdens het bespreken vragen we elkaar vaak wat we ervan vinden. Zo merkten we bij het onderwerp popsolo’s in jazz dat Steely Dan bij Koen echt wel een favoriet is, terwijl ik meer van Prince ben. Onderweg vinden we elkaar vaak, maar het is juist leuk dat onze smaak soms uit elkaar loopt.’
Voor wie maken jullie deze podcast, wie zijn de luisteraars?
Kika: ‘We moeten daar nog meer inzicht in krijgen, maar van de redactie krijgen we wel terug: houd het toegankelijk. Onze dynamiek gaat vanzelf, het is alsof we gewoon met elkaar praten. Maar daar ligt ook een opdracht. Wij zijn misschien meer kenners van jazz, maar we willen juist ook mensen aanspreken die jazz nog niet zo goed kennen.’
Koen: ‘Ja, precies, dat is de uitdaging. We proberen een nieuw publiek voor jazz warm te maken. Onze valkuil is dat we snel met namen komen: die speelde met die, met die op sax. Tegelijk is de insteek geen chronologische jazzgeschiedenis. Met 32 onderwerpen kunnen luisteraars zelf kiezen. Hou je van funk of hiphop, luister je die afleveringen. Ben je fan van Joni Mitchell, pak je die eruit. Op basis van titels en korte omschrijvingen kun je al zien welke kant het op gaat. Zo hopen we dat mensen met verschillende achtergronden afleveringen kiezen en misschien ook nieuwe kanten van jazz ontdekken.’
Welke onderwerpen kunnen we in dit seizoen verwachten?
Kika: ‘We zijn weer begonnen met Miles Davis, eigenlijk met een paar van onze favoriete platen van hem. In seizoen 1 bespraken we al zijn jazzrockperiode, maar hij is zo’n grootheid binnen de jazz dat een extra aflevering niet kan ontbreken.’
Koen: ‘En 2026 is zijn honderdste geboortejaar.’
Kika: ‘Ook kijken we naar de link tussen Radiohead en jazz, waarom zoveel jazzmuzikanten zich door die band laten inspireren. Brazilian jazz, Japan jazz zijn al genoemd. Verder komt de revival van de stride piano aan bod. Hoe pianisten als Sullivan Fortner en Jason Moran vandaag de dag een verbinding leggen met de stride piano van de jaren dertig.’
Wat is jullie favoriet uit de vorige 32?
Kika: ‘De hiphopaflevering vond ik erg leuk gelukt, ik ben zelf eigenlijk ook via hiphop en funk bij jazz terechtgekomen. Het bevestigt dat je jazz niet per se chronologisch hoeft te leren kennen of alle facetten hoeft te weten van de jazzgeschiedenis. Dat soort dogma’s proberen we juist een beetje te doorbreken.’
Koen: ‘Ik vond het drieluik over Uptown versus Downtown New York een leuke. Daarin komt het verhaal rond Wynton Marsalis naar voren, en hoe muzikanten daartegen ageerden – met John Zorn voorop. Het laat zien hoe twee stromingen binnen een toch al klein genre elkaar lange tijd in de greep hielden, tot in Nederland aan toe. Het heeft het imago van jazz lang beïnvloed. Dat beeld hebben we volgens mij goed weten te schetsen, al is het meer een theoretische verhandeling dan een aflevering die puur over muziek gaat.’
Vinden jullie die aanvullende uitleg over de achtergrond belangrijk?
Kika: ‘Jazeker, en het is ook echt leuk om de context van jazzmuziek te leren en jazz echt in de geest van de tijd te plaatsen. Mij helpt dat ook als jazzmuzikant van nu. Het is goed om af en toe uit te zoomen en te kijken waar je jazz plaatst: in de wereld, in je eigen leven of in je eigen maatschappijtje, maar ook in een bredere perspectief. We hebben het bijvoorbeeld over Billie Holiday en Nina Simone en over de protestmuziek die zij maakten. Ook in deze tijd is het interessant om daar dieper in te duiken.’
Podcast met beeld en playlist
De eerste serie van de podcast Hoezo Jazz?! is te vinden op de bekende streamingdiensten. Vanaf 20 maart verschijnen daar drie nieuwe afleveringen onder de naam Hoezo Jazz?!. Voor wie liever ook kijkt: Hoezo Jazz?! is ook op YouTube te volgen. En zoals Koen aangaf, is er een playlist waar je snel een overzicht krijgt van de besproken onderwerpen. Ook voor de nieuwe serie van 40 afleveringen wordt bij ieder deel een playlist samengesteld, soms met archiefmateriaal van VPRO Vrije Geluiden. Zo ontstaat volgens Kika bijna een op maat gemaakte verzameling.
Voeg je koptekst hier toe
Hoezo Jazz?! is te beluisteren op de bekende streamingdiensten en op:
