Paul Bergen (1957) begon als algemeen persfotograaf, maar is inmiddels al decennialang een van de bekendste Nederlandse muziekfotografen. Hij staat bekend om zijn livefoto’s en portretten van artiesten als Nirvana, David Bowie, The Rolling Stones en U2, maar ook jazzartiesten als Herbie Hancock en Sonny Rollins. Bergen werkte voor diverse kranten en magazines en publiceerde verschillende fotoboeken, waaronder Nineties Spirit en Zero’s Heroes.

Het tweede stuk is zo nieuw dat er nog geen titel is. Nergens is te horen dat de muzikanten niet eerder als trio samenspeelden. De zoekende, vragende of leidende tonen worden van elkaar overgenomen en vallen zelden terug op een trioklank van twee begeleiders en een solist. Het is eerder een wisselend tweegesprek, waarbij de derde speler abrupt of juist bescheiden binnenkomt, telkens een nieuwe wending geeft waardoor de toon verschuift. Er is een balladachtig thema, modale rifs die worden uitgebouwd, iets dat tussen een bossa- en sambageluid beweegt, waarbij de sax lyrisch de melodie speelt en de gitaar het tussenstuk overneemt. Elders gaan contrabas en gitaar een kabbelende conversatie aan, die om en om wordt uitgesponnen tot een wijds landschap en de saxofoon zet kleurige kanttekeningen. De twee sets vliegen voorbij. De drie musici zullen weer elk hun eigen weg gaan na deze geslaagde momentopname.

Van het meest recente album Beautiful Strangers klinkt tijdens het gelijknamige nummer, ondanks de dreiging van geweld, geen angst voor de dood. Human Mind krijgt extra diepte door de donkere, bijna dreigende ‘oohs’ van achtergrondzangeressen Saundra Williams en Kelly Hogan. Het onvermijdelijke Freedom Highway vormt een van de hoogtepunten. Het nummer werd door Staples’ vader Pops geschreven naar aanleiding van de historische mars van Selma naar Montgomery in 1965. Bijna zestig jaar later klinkt de oproep tot gelijkheid nog altijd urgent. ‘We’ve got work to do’, roept Staples, gevolgd door een niet mis te verstane opsomming: geen ICE, geen dictators en geen mannen die vrouwen voorschrijven wat ze moeten doen. 

Bij bovenstaand verhaal zijn zeker kanttekeningen te plaatsen. Met name schrijver Tony Whyton heeft dat in de boeken Beyond A Love Supreme en Jazz Icons ook gedaan. Valt de omslag naar steeds bizardere muziek bijvoorbeeld niet wel heel toevallig samen met Coltranes toenemende gebruik van lsd? Zo heilig is Coltrane nou ook weer niet en we kunnen toch ook niet volhouden dat in zijn latere werk alles goud is wat er blinkt? Hoe mooi het verhaal ook klinkt, het ligt allemaal genuanceerder, daar komen we langzaam achter. Niet alleen door critici als Whyton, die probeert zich niet door mythen en legenden te laten verblinden, maar ook door nieuwe opnamen die sporadisch opduiken.

Zoals het verloren gewaande album van Coltranes klassieke kwartet dat de veelbetekenende titel Both Directions At Once heeft gekregen. Het in 2018 ontdekte en uitgebrachte album is een zeer menselijke plaat. Eén waarop Coltrane vooral zoekende is en soms zelfs lijkt terug te schrikken van de koers die hij zelf heeft ingezet. Zijn solo’s wisselen voortdurend tussen in and out. Hij begeeft zich buiten de toonsoort, maar keert er binnen de kortste keren weer naar terug. De melodielijn lijkt meer een reddingsboei dan een baken. Wanneer Coltrane vastloopt, redt hij zich door de melodie te herhalen, soms lang achtereen met maar minieme variaties. Nummers als Nature Boy en zijn eigen Impressions heeft hij later krachtiger en met meer zelfvertrouwen op de plaat gezet.

We gaan verder naar de Maas. De grote zaal is echter te klein voor John Legend. Via een zijingang weten we nog naar binnen te glippen. De reden dat Legend in deze zaal staat komt mogelijk omdat hij een soloconcert geeft en er omgebouwd wordt in de Nile, maar qua belangstelling had hij beter als headliner in de Nile kunnen staan. Hoe dan ook, de intieme setting wordt nog meer benadrukt, omdat hij reflecteert op zijn persoonlijke ontwikkeling. Hij deelt, aangevuld met foto’s, persoonlijke verhalen uit zijn jeugd. Over de liefde voor en het verlies van zijn oma, die op jonge leeftijd overleed. En de afwezigheid van zijn moeder, die aan het verdriet over haar moeder eronderdoor ging, verslaafd raakte en ruim tien jaar verdween uit het leven van de jonge John. Dit alles omlijst hij met een emotioneel muzikaal eerbetoon van Bridge Over Troubled Water van Simon & Garfunkel, dat uit volle borst wordt meegezongen in de zaal. Ook speelt Legend zijn favoriete Stevie-song: Ribbon In the Sky. (AvO)